Kamp Schoorl

Dit is een website over het Kamp Schoorl. De vraag is natuurlijk wat de toegevoegde waarde van zo'n site kan zijn. We hebben al het boek "Het Kamp Schoorl" van Albert Boer, en wat kun je daar nog aan toevoegen? Welnu, we leven in anno 2011 in een samenleving waar de mensen (helaas!) niet altijd de tijd (zeggen te) hebben om boeken te lezen en waar het Internet een dominante plaats inneemt in de informatievoorziening. Op het Internet zijn veel websites te vinden die iets zeggen over het Kamp Schoorl, maar het is vaak fragmentarisch. Deze website beoogt de belangrijkste feiten en cijfers bij elkaar te brengen en gemakkelijk toegankelijk te maken. Wilt u meer weten, dan wordt u echt aangeraden het boek van Albert Boer te lezen.

Wat opvalt is dat dit kamp, dat slechts 10 jaar heeft bestaan (van 1939 tot 1949), zo'n bizarre geschiedenis heeft. Duizenden, zéér verschillende, mensen zijn er doorheen getrokken, meestal op weg naar een ongewisse toekomst, die vaak tot hun ondergang leidde.

Het was zoals op het monument staat:

"VOOR HEN BEGON HIER EEN LIJDENSWEG WAARVAN DE MEESTEN NIET TERUGKEERDEN".

Schoorl, maart 2011

Hans Teijgeler

Disclaimer

Functies

Het Kamp Schoorl werd in de nazomer en herfst van 1939 gebouwd door het Nederlandse leger en ingericht als legerkamp. Het kamp werd geopend op 25 november 1939.

In juni 1940 was 't het eerste gevangenenkamp dat de Duitsers in Nederland inrichtten. Eind oktober 1941 werd het, in de hoedanigheid van gevangenenkamp, gesloten, waarschijnlijk omdat het te klein was, te dicht bij de kust lag en bovendien te ver van een spoorweg lag verwijderd. Een aantal gevangenen werd vrijgelaten, het merendeel werd overgebracht naar het pas in gebruik genomen Kamp Amersfoort.

Kamp Schoorl diende als legerkamp, als interneringskamp, als concentratiekamp en tenslotte als conferentieoord(!). De geschiedenis is, globaal, de volgende:

legerkamp voor het Nederlandse leger : Van 25 november 1939 tot mei 1940 heeft het zes compagnieën reserve-troepen van het 21e Depot Bataljon VIIIe Infanterie gehuisvest. Tijdens de meidagen heeft de in Schoorl gelegerde eenheid niet aan de gevechtshandelingen deelgenomen.
legerkamp voor het Duitse leger: Na de capitulatie is het een maand in gebruik geweest bij een onderdeel van de Wehrmacht.
interneringskamp : Engelse, Franse en Belgische mannelijke staatsburgers van zestien jaar en ouder, die ten tijde van de Duitse machtsovername in Nederland verbleven, werden hier in juni 1940 geïnterneerd. De jongens jonger dan achttien jaar werden direct vrijgelaten, zo ook een groep Elzassers die aanhankelijkheid tegenover de Duitsers betoonden. De Fransen en Belgen werden na ongeveer twee maanden vrijgelaten. De Engelsen werden op 3 september 1940 naar het civiel interneringskamp Ilag VIII in Tost (het huidige Toszek in Polen), bij Gleiwitz, Opper-Silezië overgebracht. In december 1940 werden veertig Engelse vrouwen geïnterneerd, een deel van hen werd in februari 1941 naar Liebenau gebracht, een ander deel naar Vittel in de Vogezen in Frankrijk.
Polizeiliches Durchgangslager : Tussen 23 februari en oktober 1941 hebben in het ‘Polizeiliches Durchgangslager Schoorl’ ongeveer 1.900 mensen gevangen gezeten. Hiervan zijn ongeveer 1000 mensen, voornamelijk Joodse en politieke gevangenen, nooit teruggekeerd. Er zijn nooit meer dan 750 gevangenen tegelijkertijd opgesloten geweest. Voor zover bekend is niet één gevangene gestorven in Kamp Schoorl.

Als represaille voor ongeregeldheden in de Jodenbuurt in Amsterdam, waarbij een W.A.-man, Hendrik Koot, dodelijk werd gewond en een vechtpartij bij een joodse ijssalon in de Van Woustraat, waar een inval van een Duitse patrouille was afgeslagen, had de Ordnungspolizei op 22 en 23 februari 1941 een razzia uitgevoerd op het Jonas Daniël Meyerplein. In legertrucks kwamen de 425 arrestanten aan in Schoorl. Enkelen werden om medische redenen weer naar huis gestuurd. Vier dagen later ging de rest, 389 mensen, naar concentratiekamp Buchenwald vanwaar ze in juni doorgestuurd werden naar Mauthausen.
Op 11 juni 1941 kwam een tweede grote groep joodse mannen in Schoorl aan. De 310 mannen waren in Amsterdam opgepakt als represaille voor aanslagen op gebouwen die in gebruik waren bij de Wehrmacht. Zij werden op 26 juni naar Mauthausen op transport gesteld.
Van deze in totaal 699 joodse mannen overleefden slechts twee de kampen.
Later kwamen daar communisten bij, die door de Nederlandse politie gearresteerd waren. Zij stonden op lijsten die door de lokale politie-inlichtingendiensten voor de oorlog aangelegd waren; ze werden op 25 en 26 juni 1941 gearresteerd naar aanleiding van de Duitse inval in de Sovjet-Unie. De Duitsers hadden aantallen te arresteren communisten opgegeven, de politie maakte een keuze wie gearresteerd moest worden en arresteerde vaak meer mensen dan waar de Duitsers om gevraagd hadden. Bijna alle communisten zijn in Neuengamme terecht gekomen en de meesten om het leven gekomen door vergassing in Bernburg, medische experimenten met tbc, uitputting in concentratiekampen of bij de ondergang van de Cap Arcona.
Begin maart 1941 werden bijna tweehonderd jonge mannen uit Sommelsdijk, in de leeftijd van 18 tot 30 jaar, een maand in Kamp Schoorl geïnterneerd wegens belediging van het Duitse leger en de Nederlandse politie.
Op 14 mei 1941 werden circa 300 officieren van het 1ste luchtvaartregiment (de Archieven spreken van " een honderdtal vliegeniers en ander KLM-personeel ") gevangen gezet, die er van verdacht werden samengewerkt te hebben met drie piloten, die met twee Fokker G-1's naar Engeland ontsnapt waren. Ze werden veroordeeld tot zes weken detentie en werden op 19 juni 1941 weer vrijgelaten.
Eind juni 1941 werden 90 ARP- en CNV-voormannen tezamen met enkele kopstukken van de CHU vastgezet. Eind augustus 1941 gingen 39 van hen naar Buchenwald, waarvan zij midden november 1941 naar Nederland terugkeerden. De overigen waren inmiddels vrijgelaten.
Na de Duitse aanval op Rusland in juni 1941 pakten de Duitsers zo’n zeshonderd communisten op. In Schoorl aangekomen, troffen zij daar leden aan van vakverenigingen en 34 Russische staatsburgers, voornamelijk personeel van het consulaat. Tweehonderd van hen werden in de daaropvolgende weken vrijgelaten.
In juli 1941 hebben 21 WA-ers en vier Jeugdstormers (!) twee weken vastgezeten wegens het afranselen van de burgemeester van Zandvoort.
Op 18 augustus 1941 werd een groep van bijna tweehonderd communisten naar Kamp Amersfoort overgebracht, en daarna werden nog 250 gevangenen. Van daar werden ze naar de Duitse concentratiekampen Ravensbrück of Neuengamme weggevoerd.
De 25 vrouwen onder de gevangenen, voornamelijk kaderleden van de communistische partij, gingen via één van de Amsterdamse Huizen van Bewaring naar het beruchte kamp Ravensbrück. "Daar is het niet zo prettig als hier," zei Berg, de Lagerkommandant, tegen één van de vrouwen.
Op 26 oktober 1941 werd gemeld dat 'Das Lager Schoorl ist aufgelöst'. Toen waren er nog 238 gevangenen aanwezig, 43 daarvan werd vrijgelaten, terwijl de resterende 195 met commandant Berg mee ging naar het Kamp Amersfoort.

legerkamp voor het Duitse leger: Tot het eind van de oorlog waren eenheden van de Wehrmacht en de Organisation Todt in het kamp gelegerd. Tussen de zomer van 1943 en 28 september 1944 waren er zogenaamde "Osttruppen" gelegerd: het 787e Turkestanse Infanterie Bataljon dat bestond uit krijgsgevangen Turkmenen die in Duitse krijgsdienst waren getreden.
Nederlands bewaringskamp: Na de bevrijding in 1945, van mei 1945 tot eind 1946, werd het kamp, als een van de 32 kampen in Noord-Holland, gebruikt voor internering van SS-ers, NSB-ers, Jeugdstormers en andere collaborateurs. Onder hen veel NSB-burgemeesters. In totaal waren er ongeveer 2000 gevangenen. De bewakers waren voornamelijk dienstplichtige soldaten.
legerkamp voor het Nederlandse leger: Van eind 1946 tot september 1947 heeft het kamp nog dienst gedaan als legerkamp voor het Nederlandse leger. Omdat eerst een grondige verbetering van de barakken en het sanitair noodzakelijk was, konden de eerste soldaten van het IIIe Regiment Uitrustings Troepen pas in het voorjaar van 1947 gehuisvest worden. In augustus en september 1947 diende Schoorl als trainingskamp voor soldaten die ingezet zouden worden tijdens de Tweede Politionele Actie in Nederlands-Indië. Klik hier voor een collectie foto's uit de nalatenschap van Piet Binkhorst, die in 1947 daar gelegerd was.
conferentieoord: In de zomer van 1948 werd het Internationaal Congres voor Jeugdige Esperantisten gehouden in het kamp.

Begin 1949 werd het kamp gesloten en afgebroken.

Regime

Hoewel het kamp was omgeven door een dubbele prikkeldraadversperring met vier wachttorens, was het regime niet streng. Gevangenen mochten post en pakketten ontvangen, hoefden geen zware arbeid te verrichten en kregen hetzelfde voedsel als de bewakers. Daar staat tegenover dat communisten en joden soms mishandelingen en pesterijen te verduren hadden, hoewel de behandeling hier meer bedoelde te vernederen dan te pijnigen. Zo moesten zij, 'op de knieën kruipende, een op de grond aangebracht stenen hakenkruis met een tandenborstel schoonmaken’. Toch werden de mensen vaak mishandeld en in elk geval met ‘exercities’ op ondraaglijke wijze vermoeid. Niettemin wist de toenmalige waarnemend secretaris-generaal van Justitie, mr. J.P. Hooykaas (geen NSB-er) van de naar Schoorl in februari 1941 overgebrachte Joden te zeggen: ‘Daar hadden die jongens het best’.

Bewaking

Het Kamp Schoorl stond onder verantwoordelijkheid van de Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des Sicherheitsdienstes (BdS) Wilhelm Harster.

Van juli tot december 1940 was SS-Untersturmführer Arnold Schmidt de eerste commandant van het Interneringskamp Schoorl. Vermoedelijk werd het kamp Schoorl aanvankelijk gewoon aangeduid als Internierungslager.

Van december 1940 tot augustus 1941 was SS-Untersturmführer Johann Friedrich (Hans) Stöver de commandant. Stöver was werkzaam voor de Sicherheitsdienst in Assen en Den Haag voordat hij eind 1940 commandant werd van Kamp Schoorl. De indruk die Stöver in Schoorl wekte, was dat hij volgens het boekje handelde. Hij werd het meest gevreesd door de inspecties waarbij men vaak opnieuw moest 'sauber machen' Hij kon flink tekeer gaan, maar over het algemeen schijnt hij de gevangenen in Schoorl correct behandeld te hebben.

De gevangenen die op 18 augustus 1941 vanuit Kamp Schoorl werden overgebracht naar het nieuwe Kamp Amersfoort zagen in Amersfoort het 'vertrouwde' gezicht van hun commandant weer terug. Hij was daar SS-Schutzhaftlagerführer I geworden. De ontvangst in Amersfoort was een geheel andere dan die de 195 gevangenen zich hadden voorgesteld. Direct na aankomst werden zij zonder aanleiding geslagen en gestompt. De twee 'specialisten'uit Dachau, 'Petri' en 'Berg' (niet dezelfde als Karl Peter Berg) die deze demonstratie van 'omgangsvormen' gaven werden daarin bijgestaan door enkele Kamp-SS'ers. Stöver (die in Amersfoort de onverklaarbare bijnaam "Nelis" zou krijgen) bleek niet afkerig van dit geweld.

Stöver werd, op zijn beurt, in augustus 1941 weer vervangen door SS-Untersturmführer Karl Peter Berg. Het kamp werd bewaakt door manschappen van de Ordnungspolizei. Het kamp kreeg, toen Stöver verdween, officieel de aanduiding Polizeiliches Durchgangslager Schoorl.

Karl Peter Berg, geboren op 18 april 1907 te Honnef am Rhein, van beroep Kriminalsekretar, werd op 28 mei 1940 als Hauptscharführer bij de SD te Arnhem geplaatst. Op 2 september 1940 werd hij ingedeeld bij de afdeling "Zur Besondere Verwendung" bij "Gruppe IV der Sicherheitspolizei" in Den Haag. In januari 1941 werd Berg als ondercommandant - in de rang van Hauptscharführer - naar Kamp Schoorl gedirigeerd. Na de opheffing van Kamp Schoorl werd Berg door Sturmbannführer Erich Deppner - het toenmalige hoofd van "Gruppe IV" in Den Haag - overgeplaatst naar de Aussenstelle der Sicherheitspolizei in Leeuwarden.

Op 1 januari 1942 werd Berg bevorderd tot "Sturmscharführer".

Wegens ziekte van Obersturmführer Walter Heinrich, de commandant van Kamp Amersfoort, werd Berg begin maart 1942 door Deppner overgeplaatst naar Kamp Amersfoort. De functie die Berg ging bekleden was die van Stellvertretener (plaatsvervangende) Schutzhaftlagerführer. In april 1942, nadat Obersturmführer Heinrich van zijn ziekte was hersteld, werd Berg officieel benoemd in zijn nieuwe functie. Hij ontpopte zich tot een wrede en onvoorspelbare Nazibeul. In feite hadden de twee 'Schutzhaftlagerführer', Stöver en Berg, de macht, want Heinrich zat meestal in Amsterdamse cafés.

Berg werd op 22 november 1949 gefusilleerd in het voormalige Fort Bijlmer.

De eerste naoorlogse commandant was Jacob van de Berg, een sectiecommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten, later vervangen door de heer Spandau. Vanaf 1 januari 1946 ressorteerden de bewaringskampen onder het Directoraat-Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging. In deze periode was de heer Seelen commandant, tot het kamp eind 1946 gesloten werd.

Getuigenissen

Boeken

Het Kamp Schoorl - Albert Boer.

Historisch document

Vormgeving: Edd Simons/Jeroen Klaver

Omslagtekening: Wil de Bie

Fotokeuze: Wil Janssen

Omvang: 224 pagina's

Formaat: 12,5 x 20 cm

Uitvoering: gebrocheerd

ISB: 978 90 5429 240 1

Prijs: € 20

NUR: 321

Is verschenen in april 2007 i.s.m. Comité Kamp Schoorl en ondersteund door de gemeente Bergen (N-H)

Hier schijnt de zon - van Benlev tot Reve

Verhalen van 13 auteurs n.a.v. het 20-jarig bestaan van Uitgeverij Conserve

Samenstelling: Kees de Bakker

Omslagschilderij: Strand Camperduin door Harrie Kuijten

Hierin, op blz 163-173:

Frédéric Bastet over Kamp Schoorl

(Frédéric was in Kamp Schoorl gelegerd van februari tot augustus 1947)

Omvang: 236 pagina’s

Formaat: 12,5 x 20 cm

Uitvoering: gebrocheerd

ISBN: 9789054291763

Prijs: 20 Euro

NUR: 321

Lesmateriaal

Kamp Schoorl

Beschrijving

Kamp Schoorl is als historische vervolgingsplek in Nederland vrij onbekend. Van eind november 1940 tot november 1941 was het in gebruik als concentratiekamp. Kamp Schoorl was het eerste gevangenkamp dat de nazi’s inrichtten. Voor ongeveer 1.900 mensen is kamp Schoorl de eerste stap geweest op weg naar de nazi-kampen. Meer dan 1000 van hen, voornamelijk Joodse en politieke gevangenen, zijn daarvan niet teruggekeerd. Aan de hand van verschillende thema’s in het lespakket Kamp Schoorl verdiepen de leerlingen zich in de geschiedenis van kamp Schoorl. In samenwerking met het Comité Kamp Schoorl en Stichting Vriendenkring Mauthausen heeft het Herinneringscentrum Kamp Westerbork informatie in de vorm van brieven, foto’s en ander archiefmateriaal verzameld. Deze materialen zijn bewerkt tot een bronpakket met afwisselende vragen en opdrachten, waarbij de leerlingen zich verdiepen in de geschiedenis van kamp Schoorl. Dit doen zij onder andere door het maken van portretten van Joodse en politieke gevangenen.

Info

Soort Product: lesbrief/ lespakket

Producent: Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Doelgroepen: onderbouw VO, groep 6-8 BaO

Trefwoorden: Kamp Schoorl

Prijs: € 24,95

Bestellen via: http://www.kampwesterbork.nl

Foto's

Overzicht in zuidelijke richting (bron foto: http://www.archieven.nl/)

overzicht

de poort

en een 'artist impression' ervan door Geert Schreuder

het kamp in de winter

een overzicht, met een wachttoren op de voorgrond

links Berg met echtgenote

de Engelse gedetineerden

de vrouwelijke gedetineerden

de vrouwelijke gedetineerden op appèl

de Sommelsdijkers tijdens hun gymnastiekoefeningen

bord bij de Damweg, de weg van het Noordhollandsch Kanaal naar Schoorl

Nederlandse soldaten gelegerd in 1947 (klik hier voor meer foto's)

OP DEZE PLAATS

BEVOND ZICH HET 'KAMP SCHOORL'

WAAR DE NAZI-BEZETTER TUSSEN

DECEMBER 1940 EN OKTOBER 1941

JOODSE EN POLITIEKE GEVANGENEN

VASTHIELD VOORDAT ZIJ NAAR ANDERE

KAMPEN WERDEN OVERGEBRACHT.

VOOR HEN BEGON HIER EEN LIJDENSWEG

WAARVAN DE MEESTEN NIET TERUGKEERDEN

Links

Geraadpleegde bronnen

Contact

Hans Teijgeler

e-mail

Locatie

Aan de rand van de vlakte, waar vroeger het Kamp Schoorl gevestigd was, staat nu een monument. De exacte locatie kunt u op onderstaande kaart vinden.

Kamp Schoorl monument weergeven op een grotere kaart

Disclaimer

Deze website is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld geworden. Ik ben niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van de op deze website aangeboden informatie. Aan de inhoud van deze website kunnen op geen enkele wijze rechten worden ontleend of aanspraken worden gemaakt.

In het geval dat u iets aantreft dat incorrect is, dan verzoek ik u mij dit te laten weten per e-mail.

Ik onderschrijf uw recht op privacy op het web en stel alles in het werk om uw veiligheid op internet te garanderen. Dit is van toepassing op alle pagina's die zijn ondergebracht op www.kamp-schoorl.nl. Het geldt echter niet voor pagina's van andere organisaties die aan deze site gelinkt zijn en die mogelijk een ander privacy-beleid voeren.

Ik verzamel op deze website voornamelijk relevante historische gegevens. Indien u van mening bent dat uw privacy wordt geschonden, dan verzoek ik u dit onmiddellijk te melden via e-mail.

Van het gebruikte fotomateriaal is, op een enkele uitzondering na, niet na te gaan wie de rechten daarop heeft. Waar mogelijk is de bron vermeld. Indien u meent rechten te hebben op bepaalde foto's, dan wordt u verzocht dit kenbaar te maken. Die foto/foto's zal/zullen dan direct verwijderd worden.

Nieuws

4 mei-herdenking

Op woensdag 4 mei 2011, om 19.50 uur, is er een korte herdenking bij het monument Kamp Schoorl aan de Oorsprongweg 1 te Schoorl.

Herdenking

Op vrijdag 10 juni 2011, om 14.00 uur, wordt bij het monument van Kamp Schoorl, bij het bezoekerscentrum ‘Schoorlse Duinen’ (voorheen het Zandspoor), Oorsprongweg 1 te Schoorl, de (20^e) jaarlijkse herdenking gehouden.

Na het welkomswoord volgen er toespraken van burgemeester Hafkamp, van Tamarah Benima en van Miriam Ohringer. De kinderen van de basisschool d'Oosterkim helpen met het leggen van de bloemen en kransen.

Om 14.40 uur wordt er een minuut stilte in acht genomen. Omstreeks 15.15 uur is de middag afgelopen.

Verslag

Klik hier voor een verslag.

Westerborkpad

In januari 2012 zal het Westerbork(wandel)pad worden geopend. Over een traject van ongeveer 320 kilometer loopt het Westerborkpad van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, tijdens de oorlog een verzamelplaats voor Joden, naar het voormalig Kamp Westerbork. De tocht zal bestaan uit etappes van ca. 10 kilometer. Om de deportatieroute die zoveel Joodse slachtoffers in de oorlogsjaren gedwongen aflegden in beeld te brengen, wordt zoveel mogelijk gelopen in de buurt van de spoorlijn. Het traject neemt wandelaars mee langs oorlogsmonumenten, synagogen en andere locaties die ten aanzien van de Jodenvervolging in Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol speelden. Een speciale wandelgids zal de deelnemers nader informeren over deze plaatsen.

Meer informatie klik hier.